استان يزد
 
 
  
ا


سازمان اوقاف و امور خيريه جمهوری اسلامی ایرانhttp://ertebatatedini.ir/File/52/6/122608_mail.google.com.jpg

سازمان اوقاف و امور خيريه، سازمانی است که در سطح کلان احياء، حفظ و اداره موقوفات کشور و ساير موارد اختصاص يافته به امور خيريه وعام المنفعه و همچنين اداره و نظارت بر اماکن مذهبی، مساجد و بقاع متبرکه، و نشر و گسترش معارف اسلامی و فرهنگ نيکوکاری وقف را برعهده دارد. اين سازمان در شهرستا نها و استا نهای کشور نيز از طريق اداره کل و ادارات شهرستان، اهداف فوق را پيگيری می کند. (اهم فعاليت های سازمان اوقاف و امور خيريه، تهران: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خيريه،۱۳۸۶ ، ص ۲)

وظايف سازمان اوقاف و امور خيريه

مطابق ماده يک قانون تشکيلات و اختيارات سازمان اوقاف و امور خيريه مصوب 2/10/1363 به شرح زير است:

1.اداره امور موقوفات عام که فاقد متولی بوده يا مجهول التوليه است و موقوفات خاصه درصورتی که مصلحت وقف و بطون لاحقه و يا رفع اختلاف موقوف عليهم متوقف بر دخالت ولی فقيه باشد؛

2.اداره امور اماکن مذهبی اسلامی که ترتيب خاصی برای اداره آنها داده نشده است؛

3.اداره امور موسسات و انجمن های خيري های که از طرف دولت يا ساير مراجع ذیصلاح محول شده يا بشود؛

4.اداره موسسات و انجمن های خيري های که به تشخيص دادستان محل، فاقد مدير باشند(تا تعيين تکليف از طرف دادگاه) ضم امين در موسسات و انجمن های خيري های که به تشخيص دادستان محل، مدير آن فاقد صلاحيت باشد (تا تعيين تکليف از طرف دادگاه) و همچنين است در صورت نبودن ناظر يا عدم صلاحيت وی(در اموری که ناظر پيش بينی شده باشد)؛

5.انجام امور مربوط به گورستا نهای متروکه موقوف های که متولی معين ندارد و اتخاذ تصميم لازم در مورد آنها؛

6.تبليغ و نشر معارف اسلامی؛

7.صدقات و هر مال ديگری که غير از عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته است.( قانون مدنی ايران مصوب 18/2/1307 مجموعه اوقاف، زيرنظر عباسعلی رحيمی اصفهانی، صص۳۹-۳۸)

از جمله مراکز علمی- فرهنگی وابسته به سازمان می توان به واحدهاي زير اشاره کرد:

بنياد فرهنگی البرز

بنياد فرهنگی البرز با هدف شکوفا نمودن استعدادهای نهفته نسل جوان و دان شپژوه کشور تأسيس شد.

فعاليتهای اين بنياد عبارتند از:

اعطای جوائز به دانش آموزان، دانشجويان، دانشمندان، پژوهندگان و مخترعين، اعطاي کمک هزينة تحصيلی به دانشجويان، کمک به چاپ و نشر کتب علمی و مذهبی، و احداث مدارس.

دانشکده های علوم قرآنی

دانشکد ههای علوم قرآنی از مراکز آموزشی وابسته به سازمان اوقاف می باشند که در تهران و يازده استان ديگر تاسيس شدند و اينک با ۲۰۸۰ دانشجوی شاغل به تحصيل در چهار رشته تفسير قرآن مجيد، علوم قرآن مجيد، تربيت معلم قرآن کريم، فنون قرائت، تلاوت و کتابت قرآن مجيد در مقطع کارشناسی به عنوان تنها مؤسسة آموزش عالی در سطح کشور در زمينه قرآن فعاليت مي کنند.

شرکت چاپ و انتشارات اسوه

شرکت چاپ و انتشارات اسوه در سال ۱۳۶۹ توسط سازمان اوقاف و امور خيريه تاسيس گرديد و تاکنون بيش از ۴۲۰ عنوان از کتاب های دينی به ويژه علوم قرآن و حديث را منتشر نموده است. اين شرکت در جهت چاپ و نشر قرآن کريم نيز گامهای بلندی برداشته است.

مرکز ترجمه قرآن کريم به زبا نهای خارجی

در سال ۱۳۷۳ به وسيله سازمان اوقاف و با همکاری وزارت ارشاد به منظور ارائه ترجم ههای گويا و به دور از تحريف قرآن مجيد به زبا نهای زنده دنيا با نام « مرکز ترجمه قرآن مجيد به زبا نهای خارجی » تاسيس گرديد که پس از تصويب اساسنامه در اواخر سال ۱۳۸۳ ، به« موسسه فرهنگی ترجمان وحی» تغييرنام يافت.

واحدهای اقتصادی- توليدی وابسته

سازمان اوقاف به منظور ارتقاء سطح موقوفات با درنظرگرفتن وجوه شرعی و قانونی، اقدام به تأسيس چندين شرکت توليدی وقفی از محل عوايد مازاد نموده است. ازجمله اين شرکت ها می توان به شرکت های زير اشاره کرد:

شرکت گواه

شرکت گواه در زمينه فروش کاميون، کاميونت، بنز خاور و توزيع قطعات و لوازم يدکی آنها و تعميرگاه در سطح استان فعاليت مي كند وكل سود آن به حساب بقعه متبرکه امامزاده سيد جعفرمحمدعليه السلام واريز و به مصرف هزينه های بقعه می رسد و اداره کل اوقاف و امور خيريه استان يزد بر امور شرکت نظارت دارد.

موسسه صندوق عمران موقوفات کشور

به منظور کمک به عمران و توسعه موقوفات کشور و تأمين نيازهای اماکن مذهبی و مؤسسات خيريه در سال ۱۳۶۴ ، مؤسسه ای با عنوان« صندوق عمران موقوفات کشور » تأسيس شد. اين موسسه با فعاليت در زمينه های اقتصادي و کسب درآمد از اين طريق، اهداف ذكرشده را تأمين می کند.

کاشی گوهرشاد

جايگاه رفيع هنر کاشی کاری، زمين های مناسب برای آغاز فعاليت شرکت کاشی سنتی گوهرشاد به عنوان نمونه ای از فعاليت اقتصادی موقوفات پديد آورد. اين شرکت وابسته به اداره کل اوقاف و امور خيريه استان خراسان بوده و در سال ۱۳۶۵ تاسيس شد.

مجتمع سوران

شرکت کشاورزی و دامپروری سوران به منظور توليد مواد پروتئينی و فرآورده های لبنی در سال ۱۳۶۶ در دو فاز ۲۵۰ راسی با سرمايه اوليه صدميليون ريال در شهر مقدس مشهد تاسيس گرديد.

شرکت اطهر آب

شرکت اطهر آب که سرمايه اوليه آن به مبلغ دوميلياد ريال از طريق موقوفات فراهم آمده بود به منظور توليد و بسته بندی آب معدنی، دوغ، شیر و مشتقات آن، عرقيات، نوشابه، آب و کنستانتره ميوه و امثال آن در تاريخ 26/11/1379 به ثبت رسید. (پايگاه اينترنتی سازمان اوقاف و امور خيريه www.awqaf.ir)

مزايای قانونی

به منظور کمک به موقوفات و تشويق افراد خيّر به امر وقف و امور خيريه در جمهور ی اسلامی ايران، قوانين مختلفی در جهت کمک به موقوفات به تصويب رسيده و مورد عمل است که استفاده از اين قوانين، چنا نکه در ذيل مي آيد، می تواند کمک زيادی به موقوفات نموده و نظر افراد علاقه مند و مومن را به موضوع وقف جلب نمايد که به برخی از اين موارد قانونی ب هطور مختصر اشاره مي شود:

1.به موجب بند ۳ ماده قانون ماليات های مستقيم مصوب سال ۱۳۷۱ هجری شمسی، موقوفات عام از پرداخت ماليات معاف شده اند. بند مزبور به اين شرح است: موقوفات عام که درآمد آنها طبق موازين شرعی به مصرف اموری از قبيل تبليغات اسلامی، تحقيقات فرهنگی، علمی، دينی، فنی، تحقيقاتی، اختراعات، اکتشافات، تعليم و تربيت، بهداشت، بناء و تعمير و نگهداری مساجد و مصلی ها و مدارس علوم اسلامی، مراسم تعزيه و اطعام، تعمير آثار باستانی، امور عمرانی و آبادانی، هزينه يا وام تحصيلی دانشجويان و دانش آموزان، کمک به مستضعفين و آسيب ديدگان حوادث ناشی از سيل، زلزله، آت شسوزی، جنگ و حوادث غيرمترقبه ديگر و... مشروط بر اينکه درآمد و هزينه اين قبيل موقوفات مورد گواهی سازمان اوقاف و امور خيريه باشند، از پرداخت ماليات ساليانه معاف می باشند. به موجب بند ۴ همين ماده، موسسات عام المنفعه که به ثبت رسيده و درآمد آنها به موجب اساسنامه به مصرف امور مذکور در بند ۳ فوق برسد نيز مشروط بر آنکه از طرف دولت بر درآمد و هزينه آنها نظارت شود، از پرداخت ماليات معاف می باشند.

2.به موجب تبصرة ذيل مادة ۹ قانون تشکيلات و اختيارات سازمان اوقاف و امور خيريه مصوب ۱۳۶۳ هجری شمسی موقوفات عام، بقاع متبرکه، اماکن مذهبی اسلامی، مدارس علوم دينی و موسسات و بنيادهای خيريه از پرداخت مخارج و هزينه های داوری در محاکم قضايی و هزين ههای مربوط به ثبت تفکيک و افراز املاک موقوفه و هزينه های مربوط به اجرای احکام معاف شده اند.

3.به موجب تبصرة ۳ مادة ۲۶ قانون نوسازی و عمران شهری، موقوفات عام از پرداخت عوارض نوسازی شهردار یها نيز معاف شده اند. اعطای اين امتيازات به املاک وقفی مسلماً در جهت تشويق افراد نيکوکار اين قبيل امتيازات برای موقوفات در نظر گرفته می شود.( « محمد علی، نظام زاده » بحثی کوتاه پيرامون برخی از: تجربيات جمهوری اسلامی ايران در زمينه وقف.)

تاريخچه تشکيل سازمان اوقاف و امور خيريه

امروزه اطلاعات ما در زمينه تشكيلات وقف کامل نيست؛ مثلا از تشكيلات اداري اوقاف در دورة صفاريان)290-۲۴۵) كه اولين سلسله حكومت ايرانيان پس از اسلام بوده است، اطلاع دقيقي در دست نداریم،(گزارشی اجمالی از تحولات وقف و امور خيريه در بيست سال گذشته،تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خيريه، ۱۳۸۱ )، ص ۱۴) ولی در تشکیلات اداری دوره سامانیان (389-261 هجری) از دیوان موقوفات یا اوقاف نام برده شده که به کار مساجد و اراضی موقوفه رسیدگی می کرده است. قبل از ایجاد دیوان اوقاف، وظیفه اداره اوقاف به عهده ی قضاوت بوده است.( گزارشی اجمالی از تحولات وقف و امور خيريه در بيست سال گذشته،تهران: روابط عمومی سازمان اوقاف و امور خيريه، ۱۳۸۱ )، ص ۱۴)

با توجه به آنچه در دست ماست، قدیمی ترین مورد دخالت حکومت در امور وقف مربوط به عضدالدوله بویی که مفتشان و ممیزاتی بر اوقاف سواد گماشت و حقوقی برایشان مقرر کرد. (نادر، رياحی سامانی، بررسی سير تحولات در تشکيلات و مديريت اوقاف در ايران پس از اسلام، ص ۲۳)

در دوران سلجوقی گسترش موقوفات، حکومت مرکزی را واداشت که بر موقوفات نظارت کند و متولیان اوقاف را تحت سیطره حکومتی در آورد. (احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۷۴)

با روی کارآمدن صفويه در قرن دهم، سنت وقف رونق چشمگيری يافت و شاهان صفوی نيز بسياری از اموال خود را وقف نمودند و اداره اوقاف به روحانیان مورد نظر حکومت واگذار گردید. متصدي اين مقام صدرالصدور، وزیر اوقاف و مستوفی موقوفات خوانده می شد. (نادر، رياحی سامانی، تحول ساختاری وقف و امور خيريه از دوره صفويه تا عصر حاضر، ص ۷۱-۷۲)

رشدی که در سازمان اوقاف در این دوره پدید آمده بود ،چندان دوام نیاورد چراکه نادر شاه افشار موقوفات را از حالت وقف خارج و جزو اموال خالصه دولتی قرار داد تا عایدی موقوفات را صرف هزینه لشکریان کند. (سعيد، معراجی، وقف سنت ماندگار، ص ۱۳۴)

به رغم تلاشهای نافرجام نادرشاه در تصرف موقوفات، کريم خان زند به احيای دوباره موقوفات پرداخت و به اين منظور وزيری منفرد و مستقل برای رسيدگی به امور اوقاف برگزيد.

کیفیت اداره موقوفات در دوره قاجاریه آشفته و نامشخص است ولی در دوره سپهسالار یک سلسله اقدامات اصلاحی در جهت بهبود اوقاف انجام شده است. (محمد سعيد، شفيعی، سيمای وقف در اخبار و اعصار، ص ۶۴)

انقلاب مشروطيت و استقرار حكومت مشروطه، نقطة عطفی است که گرايش به قانون سبب شد اوقاف کشور با نظم و نسق خاص ناشی از وضع قوانين اداره شوند. با تأسيس ((وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه))در سال ۱۲۸۹ ه. ش، علاوه بر آموزش و پرورش کشور، امور موقوفات نيز زيرنظر وزارت مزبور اداره ميشد. (احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۹۹)

در ۱۵ آذرماه ۱۳۴۳ ه ش، با تصويب قانون تفكيك اوقاف از وزارت فرهنگ، اداره کل اوقاف به سازمان اوقاف بدل گرديد و به اين ترتيب، سازمان اوقاف از وزارت فرهنگ منفک و به نخست وزيري ملحق وسرپرستي آن به يكي از معاونين نخس توزير سپرده شد. ضمناً در همين قانون، شوراي عالي اوقاف نيزپیش بيني شده بود که در سال ۱۳۴۵ ه ش آيين نامه آن تصويب شد.

در حکومت پهلوی به خصوص در جریان اصلاحات اراضی با تصویب قوانین ناصواب در خصوص وقف، موقوفات کشور دچار آسیب های فراوانی شد.( احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، صص ۱۰۰)

پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي ايران، تشكيلات و اختيارات سازمان اوقاف مورد تجديدنظر قرار گرفت و در تاريخ2/10/1363به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد. براساس آن قانون، سازمان اوقاف از نخست وزيري منتزع و با عنوان» سازمان حج و اوقاف و امور خيريه« به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي وابسته گرديد. به موجب اين قانون، سرپرست سازمان بايد از طرف ولي فقيه، در تصدي اموري كه متوقف بر اذن ولي فقيه است، مجاز باشد. نمايند هاي از سوي ولي فقيه در نظر گرفته شده است تا تصميمات لازم را در انطباق با موازين فقهي و شرعي اتخاذ نمايد. همچنين در اين قانون، وظايف و اختيارات سازمان مشخص شده است.

سرانجام شورای اداری کشور در جلسه مورخ ۱۵/8/1370 با تصويب دستو رالعملی، کليه امور مربوط به حج وزیارت را از سازمان حج و اوقاف و امور خیریه جدا و بر عهده سازمان حج و زیارت نهاد و نام این سازمان را به »سازمان اوقاف و امور خیریه «تغییر داد. (احمد، صادقی گلدر، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۱۰6)

سازمان اوقاف و امور خيريه با توجه به اهداف و وظايف خود، چشم انداز و سياست های کلی خويش جهت نيل به آرمان هايش را چنين ترسيم کرده است:

سند چشم انداز سازمان اوقاف و امور خيريه در افق ۱۴۰۴ هجري شمسي

با استعانت از درگاه ايزد متعال و با اتّکال به قدرت لايزال الهي، با نگاه آرماني به حکومت حضرت مهدي(عج)در مسير تحقق آرمانهاي حضرت اما م(ره) و رهنمودهاي مقام معظم رهبري(مدظله العالي) و ارزشهاي نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران و در چارچوب چشم انداز کشور، سازمان اوقاف و امور خيريه در پرتو عزم مسئولين و تلاش جمعي کارکنان، در افق بيست ساله، سازماني است:

»ارز شمدار، امانتدار، مردمي، عدالت محور، کارآمد و پاسخگو، حافظ و تعا لي بخش سنت حسنه وقف و »امور خيريه و توسعه دهنده نقش آن در زيرساختهاي جامعه، اعتلابخش و تعميق دهنده نقش محوري بقاع متبرکه، مساجد و ساير اماکن مذهبي، دست يافته به جايگاه واقعي و ممتاز در بين سازما نها و نهادهاي متولي در امور فرهنگي و اجتماعي جامعه»

اين سازمان در افق چش مانداز، چنين ويژگي هايي خواهد داشت:

برخوردارا ز قابليت جمع آوري، طبقه بندي، مستند سازي،ا جرايي کردن ونهادينه سازي تدابير و رهنمودهاي خاص مقام معظم رهبري )مدظله العالی( در سازمان؛

داراي سامانه توانمند و اثربخش در شناسايي، احياء و اداره موقوفات و نظاير آن؛

برخوردار از قابليت ترويج فرهنگ وقف، تأثيرگذاري بر نيّات واقفين و متناسب سازي کارکرد وقف با نيا زمند يهاي جامعه؛

گسترش دهنده ظرفيت ها و کارکردهاي فرهنگي، علمي و اجتماعي بقاع متبرکه، مساجد و ساير اماکن مذهبي در جامعه؛

تروج فرهنگ قرآني، معارف اسلامي، سيره و سنت نبوي)ص( و ائمه اطهار(عليهم السلام)؛

مشوق و توسعه دهنده مشارکت هاي مردمي در امور خيريه، بقاع متبرکه، مساجد و ساير اماکن مذهبی؛

برخوردار از سامانه هدايت و نظارت بر موقوفات، بقاع متبرکه، مساجد و اماکن مذهبی، مؤسسات وبنيادهاي خيريه کشور؛

داراي قابليت مديريت اقتصادي بر منابع موقوفات، بقاع متبرکه، مساجد و ساير اماکن مذهبي و مؤسسات و بنيادهاي خيريه کشور؛

داراي نيروي انساني دين باور، ولايت مدار، متعهد، امين، بصير، کارآمد و متخصص؛

برخوردار از مديريت علمي، آينده نگر، کارآمد، مسئوليت پذير، تحول آفرين، دارای سامان ههاي پيشرفته مديريتي و اشراف اطلاعاتی؛

داراي بانک جامع و گنجينه غني اسناد و مدارک موقوفات، بقاع متبرکه، مساجد و ساير اماکن مذهبي وزمينه ساز بهره گيري مطالعاتي پژوهشي از آن؛

برخوردار از تعامل مؤثر و سازنده با سازما نهاي داخلي وخارجي؛

اثرگذار در تحقق جامعة عدالت محور به عنوان حامي محرومان و نيازمندان جامعه.